Skóra, w której żyjemy
Drapiesz się. Odruch bezwarunkowy. Tak to już jest. Chcesz to z siebie strząsnąć, zmyć,
wyrzucić i zdeptać, ale się nie da. To nie takie proste. Metodycznie drąży i rani twoje ciało, wije się
gdzieś pod skórą, pozostawia ślady, wywołuje dreszcze. W końcu to z ciebie wyjmują. Oślizłe i
bezkształtne. Bezbronne bez swojego żywiciela, którym byłeś jeszcze przed chwilą. Wzdrygasz się.
Drążysz. Przez całe życie pozostawiasz ślady swojej obecności. Kolejne mieszkania i klatki
schodowe ze stopniami wyślizganymi butami twoimi i tobie podobnych. Kołami samochodu
rozjeżdżasz bitumiczne nawierzchnie, zniekształcasz betonowe chodniki. Fasady domów i kamienic
pokrywasz mimowolnie szarą warstwą tłustego brudu. Wijesz się w skórze miasta, aż w końcu
zostajesz strząśnięty bez żadnego ostrzeżenia. Nie jesteś już częścią tego organizmu. Trafiasz tam,
gdzie masz trafić i gdzie w końcu trafią wszyscy tobie podobni. Gdzieś poza. Ale ja się nie
wzdrygam. Pozostaję obojętne, bo coś we mnie wie, że jestem wam potrzebne, ale wy mi już
niekoniecznie. Nawet kiedy nie będzie komu zamiatać ulic z kruszącego się tynku, a puste budynki
powoli zaczną zarastać drzewami, będę żyło, chociaż pewnie w innej formie, niż mogą to sobie
wyobrazić ludzie. Tak to już jest.
Powykrzywiane postaci z wczesnych grafik Marcina Białasa pasożytują na tkance
urbanistycznej, żeby ostatecznie się w nią wtopić, pozostawiając swoją obecność jedynie w
domyśle. Zupełnie inny stan rzeczy pokazuje on w swoich nowszych realizacjach, gdzie trudno
doszukać się jakichkolwiek oznak zamieszkiwania. Przestrzeń miasta zyskuje w nich zupełnie nową
tożsamość, emancypuje się i oddziela od świata ludzi. Ujawnia się jako pełnoprawny i rozumny byt
posługujący się swoim własnym językiem i słowami, których treść możemy sobie tylko wyobrażać.
Możliwe, że Marcin Białas poznał znaczenie tych słów.
Maciek Cholewa
Wystawa towarzysząca 12. Triennale Grafiki Polskiej w Katowicach.